 |
|
Tips en adviezen over het publiceren van uw proefschrift Het publiceren van een proefschrift heeft nogal wat voeten in de aarde. U heeft vier jaar of langer gewerkt aan een proefschrift dat aan het eind van het promotietraject door uw commissie goedgekeurd moet worden, waarna het snel in boekvorm beschikbaar moet zijn - de promotieplechtigheid staat immers voor de deur. Maar wat zijn de stappen om tot een mooi proefschrift te komen? Op Proefschriftwijzer.nl vindt u veel praktische tips en adviezen om u te ondersteunen bij de laatste fase van uw promotie: het afronden van uw proefschrift. De inhoud op Proefschriftwijzer.nl is samengesteld vanuit de praktijk van een uitgever. De informatie wordt u aangeboden door Academische Uitgeverij Eburon. Voeg toe aan favorieten | Kijk ook eens op proefschrift.startpagina.nl | Neem contact op
Het proefschrift
Een proefschrift, ook wel dissertatie of (doctoraats)thesis genoemd, is een boek geschreven door een promovendus met daarin een wetenschappelijke verhandeling over een bepaald onderwerp. Het kan bestaan uit een samenvoeging van al dan niet reeds eerder verschenen wetenschappelijke publicaties. De promovendus doet hiermee verslag van een door hem of haar zelfstandig beoefend wetenschappelijk onderzoek. Bij goedkeuring van het proefschrift door zijn promotor krijgt de promovendus na een succesvolle verdediging tijdens de promotieplechtigheid de titel van doctor. (definitie afkomstig van Wikipedia)
Zet eerste alle stappen op een rijtje die u moet doorlopen om tot een gedrukt proefschrift te komen. Heeft u het manuscript (bijna) afgerond, dan zult u op zoek moeten gaan naar een drukker of uitgever die het proefschrift voor u kan vervaardigen. Wellicht wilt u een vormgever inschakelen voor het opmaken van het manuscript en/of het vormgeven van een omslagontwerp. Voordat het manuscript wordt opgemaakt moet er misschien nog een redacteur of proofreader naar uw tekst kijken. Dan zult u moeten beslissen over het al dan niet aanvragen van een isbn. Vervolgens moet u nadenken over de grootte van de oplage en over de vraag of het proefschrift in de handel moet verschijnen in de vorm van een handelseditie. Zodra u weet welke stappen er nodig zijn kunt u een planning opstellen. Het redigeren of proofreaden van een manuscript duurt 2-4 weken. Het vormgeven van het manuscript kan ook zo'n 2-4 weken duren, afhankelijk van de complexiteit. Het drukken neemt daarna nog eens 2-3 weken in beslag. Het boek moet uiterlijk drie weken voor de promotie klaar zijn, dus alles bij elkaar kan de planning tussen de twee tot vier maanden beslaan. Tip: Het bureau pedel wil meestal drie weken voor de promotie een aantal exemplaren ontvangen, bij sommige universiteiten wordt deze regel zeer strikt gehandhaafd. Maak uw planning niet te strak. Zorg dat er ruimte is voor improvisatie als uw computer crasht of er zich een ander probleem voordoet. Houd bij het opstellen van een planning rekening met het feit dat een promotiecommissie nogal eens ruim de tijd wil nemen om uw proefschrift te beoordelen en het kan zijn dat u nog flink wat commentaar moet verwerken. Bespreek uw planning met de vormgever en de drukker of uitgever. Zij kunnen u uit ervaring vertellen of uw planning realistisch is.
In sommige gevallen kan het raadzaam zijn om uw proefschrift te laten nazien door een redacteur, of indien u een proefschift in het Engels heeft geschreven, door een proofreader. Meestal is een 'lichte' redactie voldoende; er mogen immers geen inhoudelijke wijzigingen aangebracht worden in het manuscript. Uiteraard dient het redigeren of proofreaden plaats te vinden voordat het manuscript naar een vormgever gaat. Vraag altijd of de redacteur of proofreader de functie 'wijzigingen bijhouden' van MS Word gebruikt, zodat u later kunt zien wat er precies is veranderd. Houd er rekening mee dat het redigeren enkele weken in beslag kan nemen. Vraag vooraf om een 'lump-sum' offerte en spreek af wat de kosten zijn van uitloop. Tip: stuur geen wijzigingen meer naar de redacteur/proofreader als deze al begonnen is met het redigeren van uw manuscript om te voorkomen dat er verschillende versies van uw werk ontstaan.
Binnenwerk opmaken door vormgever Wilt u goed voor de dag komen met uw proefschrift? Laat het binnenwerk dan vormgeven door een professionele vormgever. Die weet bovendien precies welke eisen een drukkerij stelt aan de aan te leveren bestanden. (Komt u in tijdsnood of is uw budget beperkt, dan kunt u overwegen om het binnenwerk zelf op te maken, daarover later meer.) Overleg vooraf goed met uw vormgever welke eisen u stelt aan het aanzien van het binnenwerk van uw proefschrift en laat een gespecificeerde offerte opstellen. U kunt bijvoorbeeld een vaste prijs per pagina of afbeelding overeenkomen. Vraag om een voorbeeld van een paar pagina's in de uiteindelijke opmaak. Als u tevreden bent dan kan de vormgever het verdere manuscript opmaken. Heeft u afbeeldingen in het manuscript? Lever deze dan los aan en geef in het manuscript duidelijk aan waar de afbeeldingen moeten komen. Foto's dienen te worden aangeleverd in een zo hoog mogelijke resolutie (minstens 100 pixels/centimeter). Neem voor grafieken, tabellen en andere afbeeldingen contact op met de vormgever. Heeft u kleurenafbeeldingen in het manuscript staan die ook in kleur gedrukt moeten worden? Dan is het verstandig om in een vroeg stadium met de drukker of uitgever te overleggen. Bij offset druk kan het namelijk verstandig zijn om kleurenafbeeldingen zoveel mogelijk bij elkaar te zetten, bij print hoeft dat niet. Maar hoe dan ook, kleur in het binnenwerk is altijd kostbaar. Tip: Probeer, als de vormgever eenmaal van start is gegaan met het opmaken van het manuscript, te voorkomen dat er nog grote wijzigingen doorgevoerd moeten worden. Geef uw bronbestanden altijd een uniek versienummer of zet de datum in de bestandsnaam om te voorkomen dat een vormgever met een verouderd bestand aan de gang gaat. U zult het opgemaakte manuscript goed moeten doornemen op foutjes. Voldoet het colofon aan de eisen van de universiteit? Klopt de inhoudsopgave? Zijn eventuele figuren en tabellen goed overgenomen? Zijn alle voet- of eindnoten correct verwerkt? Correcties kunt u digitaal of op papier doorgeven aan de vormgever. Wees zo daarbij zo specifiek en duidelijk mogelijk. Let op: het vormgeven van het manuscript en het controleren van de opgemaakte kopij kan al snel enkele weken in beslag nemen. Houd hier rekening mee met het opstellen van uw planning.
Is uw tijd of uw budget beperkt? Overweeg dan om het manuscript zelf op te maken. Tegenwoordig is het met een moderne tekstverwerker zoals MS Word goed mogelijk om zelf een boek op te maken. Vraag de drukkerij of uitgever om opmaakinstructies en liefst ook een template, waarbij de juiste pagina-instellingen al voor u gemaakt zijn. Tip: bekijk de opmaakinstructie van uitgeverij Eburon. U kunt met Adobe Acrobat of het gratis PDF995 zelf een pdf file maken van het binnenwerk. Let bij het maken van het pdf bestand op dat alle lettertypes zijn ingesloten. Wilt u kleurenafbeeldingen opnemen, overleg dan eerst met de drukkerij of uitgever wat de mogelijkheden zijn: wordt het proefschrift geprint, dan is dit meestal geen probleem, maar bij offset druk zijn de eisen die gesteld worden aan kleurenpagina's hoger. Tip: maak het pdf bestand indien mogelijk op de computer die u heeft gebruikt voor het schrijven van uw proefschrift. Het openen van een Word bestand op een andere computer leidt nogal eens tot ongewenste tekstverschuivingen of problemen met lettertypen.
Bespaar niet op de kosten voor het laten vormgeven van een omslag. Het omslag is tenslotte het eerste wat collega's, vrienden, familie en vakgenoten van uw werk zien. Stel eerst een bondige flaptekst op waarin u beschrijft waar uw onderzoek over gaat, welke onderzoeksvragen centraal staan en voor wie de onderzoeksresultaten interessant zijn. U kunt ook kort iets over uzelf vertellen. Op basis van deze flaptekst krijgt een goede vormgever al snel ideeën over een omslagontwerp. Probeer niet te specifiek te zijn of zelf het omslagontwerp al bijna helemaal uitgewerkt voor te leggen; een vormgever is een creatieveling die artistieke ruimte nodig heeft. Alleen als u die ruimte geeft onstaat er een echt creatief ontwerp. Tip: het vormgeven van een omslag is een heel andere discipline dan het opmaken van een manuscript. Werk met verschillende vormgevers voor omslag en binnenwerk. 
U kunt eventueel foto's of andere afbeeldingen aanleveren die in het omslagontwerp worden verwerkt. Deze moeten wel van hoge kwaliteit zijn. En let op dat, als u foto's gebruikt van een ander of uit een beeldbank, dat u (schriftelijk) toestemming vraagt om de afbeeldingen te gebruiken! Meestal is dat bij een proefschrift niet zo'n probleem, maar het moet wel netjes geregeld zijn. Tot slot kan er een isbn barcode op het omslag verwerkt worden (als er een handelseditie van het proefschrift verschijnt) en indien van toepassing het logo van de uitgever. Let op: sommige universiteiten verbieden het opnemen van een logo of barcode op het omslag. Bekijk altijd het promotiereglement of neem contact op met het bureau van de pedel in geval van twijfel. Vraag of de vormgever ook een uitnodigingskaartje in de vorm van een boekenleggger (een veel voorkomend formaat is 7x23 cm) ontwerpt, bijvoorbeeld op basis van het omslagontwerp. De boekenlegger kan soms gratis meegedrukt worden met het omslag. Tip: Als uw proefschrift in de handel verschijnt kunt u ook een link naar de uitgeverij of een bestelpagina opnemen. Houd er rekening mee dat de vormgever het omslagontwerp pas definitief kan maken op het moment dat de rugdikte van uw boek bekend is. De rugdikte is afhankelijk van het aantal pagina's en de gekozen papiersoort. De formule is alsvolgt: rugdikte in mm = (aantal pagina's / 2) * (gramsgewicht / 100) * opdikking. Het gramsgewicht van standaard houtvrij offset (hvo) papier is 90 gram, de opdikking is 0,12. Wilt u zelf een omslagontwerp maken? Doe dat dan niet in MS Word of Powerpoint, daar kan een boekdrukker of uitgever niets mee. Kies voor een pakket als Adobe InDesign of Photoshop en overleg vooraf goed met de drukker wat er verwacht wordt ten aanzien van het omslagbestand. Tip: U kunt natuurlijk altijd een Powerpoint voorbeeld van een omslagontwerp gebruiken in de communicatie richting vormgever. Het omslag wordt doorgaans in full color gedrukt; vroeger werd er nog wel eens op de kosten bespaard door te kiezen voor één- of tweekleuren druk, maar tegenwoordig scheelt dat amper in de kosten. Alleen bij afwijkende omslagen wordt er nog wel eens met zogenaamde pms kleuren gewerkt, maar dat valt (voorlopig) buiten de scope van deze uitleg. Tip: Neemt u zelf een vormgever in de arm? Breng de vormgever dan in een vroeg stadium in contact met de drukker of uitgever, zodat er later geen verassingen ontstaan mocht blijken dat er specifieke eisen worden gesteld waar de vormgever geen rekening mee heeft gehouden. Het gebeurt helaas maar al te vaak dat die neef of nicht die 'zo handig is met computers' een omslag voor u maakt dat later niet bruikbaar blijkt te zijn.
Drukken of uitgeven? Er is vaak verwarring over de begrippen 'drukken' en 'uitgeven'. Het drukken van een boek is slechts een deel van het uitgeef- of publicatieproces. Een drukkerij richt zich op het reproduceren van uw manuscript in de vorm van een boek. Een uitgeverij biedt meer diensten aan, onder andere op het gebied van redactionele ondersteuning, vormgeving en prepress, drukwerkbegeleiding, distributie, publiciteit en verkoop. Veel promovendi doen direct zaken met een drukker. Dat heeft voordelen, u betaalt immers alleen voor de productie van de boeken. Bij zeer specialistische proefschriften die zich niet lenen voor een breder publiek is distributie en verkoop meestal niet aan de orde. Het ligt dan voor de hand om voor een proefschriftdrukker te kiezen. Wilt u echter meer ondersteuning bij de totstandkoming van uw proefschrift, of wilt u een handelseditie op professionele wijze in de markt gezet hebben, dan kunt u zich beter tot een uitgeverij wenden. Tip: u vindt een overzicht van proefschriftdrukkers en uitgeverijen op proefschrift.startpagina.nl. Als u een aantal offertes aanvraagt bij verschillende drukkers of uitgevers, pas dan op dat u geen appels met peren gaat vergelijken. Soms ziet de offerte voor het reproduceren van een boek er zeer voordelig uit, maar worden er na afloop van de productie op basis van nacalculatie allerlei onvermoede kosten doorberekend. Vraag promovendi die u voorgingen naar hun ervaringen of informeer bij uw promotor. En vergeet niet dat het voorkomen van stress door een goede begeleiding ook heel wat waard is.
De grootte van de oplage kan nogal uiteenlopen. Het bureau pedel wil drie weken voor de promotie meestal zo'n 50-100 exemplaren ontvangen. Wilt u exemplaren uitdelen aan vrienden, familie en collega's, dan komt u al snel op 200 boeken. Als uw proefschrift in de handel verschijnt (in de vorm van een handelseditie), dan is het verstandig om de oplage nog groter te kiezen, bijvoorbeeld 300-500 exemplaren. Een uitgever kan u hierover adviseren. Tip: sommige drukkers en uitgevers kunnen uw proefschrift middels printing on demand leverbaar houden als de eerste oplage uitverkocht is. Het standaard formaat van een proefschrift is 16x24 of 17x24 cm. Heeft u het manuscript op A4 formaat opgemaakt, dan kan deze eventueel met 82% geschaald worden naar 17x24 cm. Sommige promovendi kiezen voor een afwijkend formaat, kijk vooraf wat het promotiereglement hierover zegt. Houd er ook rekening mee dat een afwijkend formaat duurder kan zijn om te produceren.
U zult ook na moeten denken over de papiersoort waarop het proefschrift gedrukt gaat worden. Veel voorkomende papiersoorten zijn wit hvo (wit, mat papier), biofly (een hoogwaardig gerecycled papier, licht getint), munkenbook (een wat dikker, getint papier) en machine-coated of mc-papier (wit, glimmend). Vraag eventueel uw vormgever naar zijn of haar voorkeur voor een papiersoort. Een proefschrift dat een moderne uitstraling moet krijgen zal niet snel op munkenbook worden gedrukt. Tip: is het de bedoeling dat uw proefschrift internationaal in de handel verschijnt? Kies dan voor een 100% zuurvrij, zonder chloor gebleekt papier zoals biofly; dat is in een aantal landen verplicht. Het omslag van een paperback wordt meestal op 240 grams sulfaatkarton gedrukt. De boeken kunnen mat of glans gelamineerd worden. Wilt u een wat steviger paperback? Dan kunt u een omslag met flappen overwegen. Op de flappen kunt u bovendien nog wat aanvullende informatie kwijt. Een omslag met flappen is alleen mogelijk bij offset druk. Een proefschrift wordt zelden als hard gebonden boek uitgevoerd, maar het kan natuurlijk wel. De kosten zijn echter relatief hoog, vooral als het een kleine oplage betreft.
Mocht er een handelseditie van het proefschrift verschijnen, dan kunt u overwegen om een wisselkatern te gebruiken. Dan wordt het eerste katern (meestal de eerste 16 pagina's) halverwege het drukken vervangen door een katern waar een ander colofon in opgenomen is. Het voorwerk van een handelseditie kan de volgende volgorde hebben:
De handelseditie krijgt doorgaans hetzelfde isbn als het proefschrift. Meestal wordt hetzelfde omslag gebruikt voor de proefschriftversie en de handelseditie. Let op: als een handelseditie via de boekhandel bestelbaar moet worden, dan moet het omslag voorzien zijn van een isbn barcode.
Met de opkomst van de e-reader wordt het steeds gebruikelijker om teksten niet alleen op papier, maar ook digitaal te publiceren. Dat kan eenvoudig, door het pdf bestand dat werd gebruikt voor het drukken te koop aan te bieden via digitale repositoria, maar deze bestanden zijn niet op alle apparaten (vooral die met kleinere schermen) goed leesbaar. Het manuscript kan derhalve omgezet worden in het zogenaamde ePub formaat, dat op de meeste e-readers goed afgebeeld wordt. Afhankelijk van de complixiteit van de dissertatie (gebruik van tabellen, figuren en grafieken) kunnen hier extra kosten aan verbonden zijn. Indien u een e-book versie wilt aanbieden verdient het aanbeveling om hierover in een zo vroeg mogelijk stadium te overleggen met de vormgever en/of de uitgever. De meeste grote boekhandelketens bieden inmiddels e-books aan. Let op: een e-book editie krijgt een eigen isbn. Op e-books is bovendien het hoge btw tarief (19%) van toepassing. Houd hier rekening mee bij het vaststellen van de verkoopprijs.
Vroeger promoveerde men alleen op stellingen. Pas later kwam het verdedigen van een proefschrift in zwang. De stellingen worden nu opgenomen in het proefschrift of op een los vel meegedrukt. Bij een Engelstalig proefschrift moeten de stellingen vaak zowel in het Nederlands als in het Engels opgesteld worden. Tip: Soms wordt het losse vel met stellingen vergeten mee te drukken of zijn de stellingen later klaar dan het proefschrift zelf. Koop dan een pak A5 papier en print de stellingen zelf uit; een A5je past mooi in een standaard formaat proefschrift. Vaak worden er naast de serieuze stellingen één of twee schertsstellingen opgenomen, meestal een knipoog naar een grappige gebeurtenis tijdens het promotie-onderzoek of een filosofische gedachte van de promovendus.
Afhankelijk van het onderwerp van uw dissertatie kunt u gerichte marketing en promotieacties opzetten. Stel een persbericht op - soms doet de universiteit dit voor u - en maak een perslijst. Vergeet niet uw contactgegevens in het persbericht te zetten. Breng uw vakgenoten op de hoogte van het verschijnen van uw proefschrift. Geeft u uw proefschrift bij een uitgeverij uit dan wordt de marketing en PR door hen verzorgd. Meestal wordt u gevraagd om een lijst met vaktijdschriften door te geven; een recensie is de beste reclame voor uw onderzoek en uw boek. Wordt u gevraagd voor een interview? Schroom dan niet om te vragen of de journalist melding maakt van de titel van uw boek met in ieder geval het isbn, zodat geïnteresseerden het boek kunnen bestellen.
Wilt u uw proefschrift in de handel brengen? Zorg dan dat er een handelseditie verschijnt dat voorzien is van een eigen isbn. U kunt deze zelf aanvragen. Als u het proefschrift bij een uitgeverij onderbrengt dan vragen zij het isbn aan. Het boek krijgt een vaste verkoopprijs. Hier mag u niet van afwijken, gelet op de Wet op de Vaste Boekenprijs. In Nederland is het van belang om het boek aan te melden bij het bureau isbn, de Koninklijke Bibliotheek, Centraal Boekhuis en retailers zoals Bol.com. Helaas neemt een boekhandel geen boeken van particuliere verkopers af. Buiten Nederland wordt het boek idealiter aangemeld bij Nielsen Bookdata, een database waar internationale boekhandels uit kunnen putten. Om de vindbaarheid van uw publicatie optimaal te maken is het van belang om in ieder geval de flaptekst op een webpagina te zetten, samen met bestelinformatie. Als u het boek zelf wilt verkopen, bedenk dan dat u te maken krijgt met (internationaal) betalingsverkeer en veel kleine verzendingen. Als u het boek bij een uitgeverij onderbrengt dan regelen zij de verzending en distributie van uw proefschrift en ontvangen de betalingen. Doorgaans wordt een deel van de opbrengst uitgekeerd aan de auteur.
Op een gegeven moment is het zover: Uw proefschrift is klaar.. De promotiecommissie heeft haar fiat gegeven.. Er ligt een stapel boeken bij het bureau pedel.. De uitnodigingen zijn de deur uit.. Neem even rust en bereid u voor op de promotie. De promotieplechtigheid is een serieuze doch feestelijke aangelegenheid. Na de verdediging is er meestal een receptie, gevolgd door een feest. U kunt eventueel melding maken van de feestelijkheden op het uitnodigingskaartje. Vergeet niet om uw uitgever in te seinen dat een eventuele handelseditie van uw proefschrift op de dag van de promotie in de verkoop kan (veel universiteiten hebben er bezwaar tegen als de verkoop voor de promotie van start gaat). De promotie is hèt moment voor het genereren van media-aandacht; zorg ervoor dat journalisten snel een exemplaar van uw proefschrift (of desnoods een digitale versie) toegestuurd krijgen. Uiteraard kunt u dit ook aan een pr medewerker aan de universiteit en/of bij de uitgeverij overlaten.
Tip: Op http://proefschrift.startpagina.nl vindt u veel nuttige links naar o.a. drukkers, uitgevers en vormgevers. Heeft u opmerkingen of vragen over deze site, neem dan contact op via Laatste update: april 2010
|
